Schoon volk als Tesla-stichter Elon Musk of de beroemde fysicus Steven Hawking zien enorme gevaren in kunstmatige intelligentie. In de vermaarde filmserie Terminator wordt de wereld zelfs door robots overgenomen. Ondertussen krioelt het op het web van filmpjes over zelfrijdende auto’s. Google experimenteert met zo’n bolide en Mercedes is trots op zijn chauffeurloze truck.

Domme robots
Fictie wordt langzaam werkelijkheid. Maar robots gaan de mensheid nog niet meteen niet overnemen. Computers zijn wel uitstekend in het ontcijferen van getallen en dat heeft volgens VUB-robotica professor Bram Vanderborght geleid tot geniale toepassingen zoals navigatie, big data en zoekmachines. “Maar robots zijn nog altijd redelijk domme en onhandige machines, en daarom goed complementair met een mens.”

 

Robots zijn nog altijd redelijk domme en onhandige machines, en daarom goed complementair met een mens – Bram Vanderborght

 

Veters knopen te moeilijk
De Zweedse filosoof en Oxford-hoogleraar Nick Bostrom daarentegen, publiceerde eerder dit jaar Superintelligentie. Kansen, bedreigingen, strategieën. Hierin wordt uitvoerig beschreven hoe robots door ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie, genetische manipulatie en snellere computers de mensheid zullen voorbijsteken. Dit geldt ook voor menselijke talenten als sociale intelligentie en creativiteit. “Maar Bostrom overziet wel dat alledaagse handelingen die voor mensen simpel zijn, nog moeilijk blijken voor robots en andersom”, meent Bram Vanderborght. Hij geeft als voorbeeld een kind dat perfect zijn veters kan knopen, terwijl dat voor een robot aartsmoeilijk is. De roboticus betreurt ook dat hersenen als iets aparts gezien worden: “Lichaam en hersenen zijn één en ondeelbaar.”

3 wetten van robotica
Moeilijk of niet, de handelingen van een robot zouden moeten voldoen aan de ‘drie wetten’ van de robotica. Die werden al in 1942 beschreven door sci-fi auteur Isaac Asimov. Volgens deze geboden mag een robot geen mens verwonden of dat door gebrek aan actie laten gebeuren. Vervolgens moet een zo’n computer altijd bevelen van mensen gehoorzamen, behalve wanneer deze in strijd zijn met de eerste wet. Tenslotte moet een machine zijn eigen bestaan beschermen, tenzij ze in strijd is met één van de andere wetten.

 

Robots hebben nog geen geweten, je kan dit enkel droogjes simuleren – Axel Cleeremans

 

Geweten simuleren
De eerste wet is vorig jaar nog getest door robotethicus Alan Winfield van de universiteit van Bristol. Twee menselijke robotten zouden in een dodelijk gat vallen. Welke keuze maakt de derde ‘ethische’ robot om wie te redden? In 14 van 33 gevallen liep het mis. De robot blokkeerde bij het maken van zijn keuze. “Ze hebben geen geweten”, merkt robotethicus Axel Cleeremans van de Franstalige, Brusselse universiteit ULB. “Je kan dit enkel droogjes simuleren. Min tien voor geluk en plus twintig voor schuldgevoel. En daarbij. De tweede wet zegt ook niets over wat een robot doet als hij orders van een andere robot krijgt.”

Kinderen versus oma’s

En hoe zit het dan met alledaagse handelingen in het verkeer? Google test zijn vehikels in gewoon stadverkeer. Maar stel dat zo’n ding in nood moet kiezen tussen een kind dat plots de straat over rent of een oude oma die de baan oversteekt. Welk leven is minder waard? Kan je dat in prioriteiten vatten? Vanderborght echter ziet de toekomst met zelfrijdende wagens zeker niet negatief: “Je kan inderdaad nog geen geweten programmeren en in dit specifieke geval zijn er nog problemen met slechte weersomstandigheden en het herkennen van politieagenten. Maar aan de andere kant nemen mensen ook niet altijd de juiste beslissingen.”

Vragen, vragen, vragen
Ook in de sector van de auteur van dit stuk vervangen robots ‘menselijke journalisten’. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij beursverslaggeving. Maar heeft de robotische collega het besef dat hij vervangbaar is en stelt hij zich de vraag of groei het enige paradigma van een economie kan zijn? 1,2,4… het valt op. Telkens als je één vraag beantwoordt, vallen er exponentieel veel nieuwe uit de kleerkast. Misschien is samenwerking inderdaad de enige realistische optie tussen mens en robot.